Grafana'da bir panelde birden fazla veri kaynağı: Sayılar ne zaman birlikte anlamlı?

Vardiya sonunda iki ayrı ekran açılıyor. Makine kayıtlarında üretim hızı yükselmiş görünüyor. Kalite sisteminde ise aynı saat aralığında uygunsuz parça sayısı artmış. Bu iki bilgi ayrı yerlerde durduğunda, ekip önce hangisinin doğru olduğunu tartışıyor. Oysa sorulması gereken soru başka: Hızlandığımız işler ile uygunsuz bulunan işler gerçekten aynı işler mi?

Grafana’nın birden fazla veri kaynağına bağlanabilmesi burada işe yarar. Bir veritabanından iş emirlerini, başka bir kaynaktan makine ölçümlerini, üçüncü bir kaynaktan kalite sonuçlarını gösterebilirsiniz. Fakat hepsini aynı ekrana yerleştirmek, aralarında otomatik olarak doğru bir ilişki kurulduğu anlamına gelmez. Bu yazının odağı Grafana’nın çoklu veri kaynağı özelliği ve üretimde onu kullanırken veri eşlemesini nasıl düşünmek gerektiği.

Aynı ekranda görmek ile birleştirmek farklı işler

Grafana veri kaynağı bağlantıları üzerinden saklanan veriyi sorgular. PostgreSQL ve başka SQL sistemleri, Prometheus gibi ölçüm kaynakları ve çeşitli eklentiler bu yapının parçası olabilir. Ayrı panellerin ayrı kaynaklara dayanması mümkündür. Grafana’nın Mixed veri kaynağı seçimiyle aynı paneldeki farklı sorgular da farklı kaynaklardan gelebilir. Bu, görsel olarak karşılaştırma için yararlıdır; kaynaklardaki kavramların kendiliğinden ortak bir dile çevrildiği anlamına gelmez.

Örneğin makine kaydı saniye başına tamamlanan çevrimi, ERP kaydı iş emri başına planlanan adedi, kalite kaydı ise kontrol edilen parti başına hatalı adedi tutuyor olsun. Üçüne de “üretim” etiketi vermek yeterli değildir. Çevrim bir parçaya mı karşılık geliyor? Yeniden işlenen parçalar tamamlanan adet içinde sayılıyor mu? Kalite partisi aynı iş emrinin hangi bölümünü kapsıyor? Panel bu soruları yanıtlamadan rakamları yan yana koyarsa kesinlik hissi verir ama karar kalitesini düşürebilir.

Önce karar sorusunu belirlemek gerekir. “Bu vardiyada hız artarken ilk kontrol reddi de arttı mı?” sorusu, bütün veri kaynaklarını ekrana dökmekten daha sınırlı ve sınanabilir. Hangi istasyon, hangi ürün ailesi ve hangi zaman aralığı incelenecek? Sorunun sınırı değiştikçe ihtiyaç duyulan veri ve uygun gösterim de değişir.

Atölyeden bir örnek

Varsayımsal bir sac işleme atölyesinde pres hattının çevrim kayıtları bir zaman serisi kaynağında, iş emri bilgileri ERP veritabanında, ölçüm sonuçları da kalite uygulamasında tutuluyor. Vardiya amiri aynı ekranda saatlik çevrim sayısını ve ilk seferde kabul edilen parça sayısını görmek istiyor. İlk taslakta iki eğri üst üste konuyor. Saat 14.00 civarında çevrim yükselirken kabul oranı düşüyor.

Bu görünüm hemen bir neden göstermiyor. Kalite sonuçları ölçüm tamamlandığında kaydediliyor olabilir; 14.00’te görünen ret, 13.00’te üretilen parçaya ait olabilir. Pres aynı saatte iki farklı işte çalışmış olabilir. Çevrim sayısı deneme vuruşlarını da içeriyor olabilir. İki çizgiyi aynı eksene koymak, bu farkları ortadan kaldırmaz.

İkinci taslakta önce iş emri kimliği doğrulanıyor. Makine olayında iş emri yoksa hangi kaydın hangi işe ait olduğu operatör girişinden ya da vardiya başlangıç ve bitiş saatlerinden türetilebilir, fakat bu türetme belirsizlik taşıdığı için ayrıca işaretlenmeli. Kalite kaydındaki parti numarası ile iş emri arasındaki ilişki de teyit edilmeli. Ardından olay zamanı ile sisteme kayıt zamanı ayrılmalı. Gecikmeli girilen bir ölçüm, olay yaşandığı saate mi, kaydedildiği saate mi yazılacak? Ekip bunu baştan kararlaştırmazsa aynı panel her gün başka bir hikâye anlatır.

Ortak anahtar ve ortak ölçü olmadan karşılaştırma zor

Veri kaynaklarını ilişkilendirmek için iş emri, makine ve parti gibi kimliklerin tutarlı olması gerekir. “Pres 2” bir sistemde “PR02”, diğerinde “Hat B” olarak geçiyorsa eşleme tablosu gerekir. Bu tabloyu yalnızca panel başlığına gömmek yerine yönetilebilir bir yerde tutmak daha güvenilir olur. Kaynak kayıtları değiştiğinde eşleme de gözden geçirilebilir.

Zaman ölçeği de aynı derecede önemli. Bir saniyelik makine olayını vardiya sonunda girilmiş tek bir kalite sonucu ile doğrudan nokta nokta karşılaştırmak anlamsız olabilir. Önce ikisini ortak bir aralıkta toplamak veya aynı iş emrine bağlamak gerekir. Toplama yaparken payda açık kalmalı: “hatalı adet” ile “kontrol edilen adet içindeki hatalı oranı” farklı bilgiler verir. Hiç ölçüm yapılmamış bir saat, sıfır hata olarak çizilmemeli.

Grafana’da sorgu sonuçlarına dönüşüm uygulamak, alanları ilişkilendirmek ve tek panelde göstermek mümkündür. Ancak dönüşümün veri hazırlama sınırını bilmek gerekir. Büyük hacimli, sürekli değişen kaynaklar arasında karmaşık eşleştirme yapılıyorsa bu işi daha önce bir veri katmanında çözmek daha bakımı kolay bir seçenek olabilir. Panel, iş mantığının tek kopyası haline gelmemeli. Aynı oran farklı ekranlarda farklı hesaplanıyorsa tartışma sonuçtan çok formüle kayar.

Erişim ve tazelik de tasarımın parçası

Bir panelde birden fazla kaynağa sorgu atıldığında, her kaynağın erişim hakkı ve güncelleme sıklığı ayrı ayrı değerlendirilmelidir. ERP bilgisi dakikalık, kalite sonuçları vardiya sonunda, makine ölçümleri saniyelik olabilir. Panel yenilendiğinde bütün verilerin aynı anda güncel olduğu izlenimini vermemek için kaynak bazında son veri zamanı gösterilebilir. Kaynaklardan biri bağlantı hatası verirse eski değeri yeniymiş gibi sunmamak gerekir.

Paylaşılan atölye ekranlarında bir başka sınır daha var. İş emri numarası herkese açık olabilir ama müşteri adı, fiyat veya ölçüm notlarının tamamı olmayabilir. Grafana’daki veri kaynağı bağlantılarını ve sorgu yetkilerini, ekrana erişen kişilerin gerçekten görmesi gereken alanlarla birlikte düşünmek gerekir. Tek ekrana bağlanabilen her bilgi tek ekranda gösterilmek zorunda değildir.

Küçük bir başlangıç için bir istasyon, iki kaynak ve bir soru yeterli: Makine duruşu ile bekleyen işin kaydı aynı olaydan mı söz ediyor? İki kayıttan örnekler elle karşılaştırılır, ortak kimlikler ve zaman gecikmeleri not edilir, ardından pano hazırlanır. Vardiya boyunca en az birkaç sapmada ekranın gösterdiği şey sahadaki kayıtla sınanır. Yanlış eşleşme bulunursa panoya yeni grafik eklemeden önce eşleme düzeltilir.

Grafana’nın veri katmanı üzerindeki canlı görünümü yazısında katmanların yerini, ekibin baktığı canlı ekran yazısında ise vardiya kullanımını ele almıştık. Çoklu kaynak bağlantısı bunların arasındaki köprüdür. Panelin değeri kaynak sayısıyla değil, farklı kayıtların aynı üretim olayını ne kadar doğru anlattığıyla ölçülür.

Kaynaklar: Luke van Enkhuizen’in üretimde açık kaynak araçlar derlemesi ve Grafana veri kaynakları belgeleri. Atölye örneği açıklama amacıyla kurgulanmıştır.