ERP Nedir, Ne Değildir?

ERP nedir, ne değildir?

Talebe yönelik üretimde bu soru, en basit probleme en karışık cevap getiren bir kavşakta duruyor. ERP (Enterprise Resource Planning), muhasebe, satış, satınalma ve stok yönetimi için tasarlanmıştır. Milyarlar harcandı. Netsis, Odoo, Logo, Paraşüt gibi yazılımlar bu işi iyi yapar. Peki bir sipariş gelip iş emri açıldıktan sonra, bilgi neden hala kâğıt, Excel, usta hafızası ve telefon aramaları arasında dağılmış duruyor?

ERP’nin İyi Yaptığı İşler

ERP’nin başarılı olduğu alanlar şunlardır:

Muhasebe: Faturalar, alacaklar, borçlar, giderler, gelirler. Her işlem kaydedilir. Her hesap sonuna kadar tutarlı olmak zorundadır.

Satış: Müşteriler, siparişler, teklifler, ödeme şartları. Kime sattık, kaç lira alacak bekletiyor, kaç lira borçlu kalıyor?

Satınalma: Tedarikçiler, talep, sipariş, giriş, fatura eşleştirme. Kim bize borçlu, ne geldi, neden gelmedikse?

Stok Muhasebesi: Giriş, çıkış, transferler, günlük kapanış. Depoda kaç birim, varsayılan maliyet ne?

Bu dört duvar içinde ERP güçlüdür. Milyarlar değerinde ürün akışını yönetmek ERP’nin ana işidir ve bunu çok iyi yapar.

ERP’nin Yapamadığı İşler

Peki meşgul bir Pazartesi sabahında ne olur?

09:00 — Satış temsilcisi müşteri ile telefonda konuşuyor. “Bu parçayı farklı yapabilir miyiz?” Cevap: evet. Bu karar ERP’ye girmez. Yazılı kayıt yoktur. Satış temsilcisinin hafızasında, müşterinin hafızasında, üretim müdürünün eksik notlarında yaşar.

10:15 — Üretim planlaması başlıyor. Planlayıcı orijinal iş emrini görür. Sabahki telefon görüşmesinden habersiz. İhmal değildir; sistem bu bilgiyi vermez.

11:00 — Bir makine arızalanır. Alternatif bulunur. Karar atölye başı ile üretim müdürü arasında çabuk bir telefon aramasıyla kesinleşir. İş emri güncellenmez. Sistem arızalı makineyi göstermeye devam eder. Raporlar yanlıştır.

14:00 — Parça üretilir. Ama hangi iş emrine ait olduğu, fiilen kaç saat işçilik harcandığı, standart rota yerine neden başka makine kullanıldığı, ürün bileşenleri nerede duruyor ve bunun maliyete ne anlama geldiği hiçbir sistemde gelmemiştir. Bunlar el yazısı notlarda yatar, öğleden sonra elle sisteme girilmek üzere (belki).

Bu Problem Neden ERP Yüklendikten Sonra Bile Devam Ediyor?

ERP, finansa doğru bir resim vermek için tasarlanmıştır. Bir muhasebeci ERP’den alacaklar raporu çeker, müşteriye ne kadar fatura kestiğini görür ve banka hesabı hareketlerini eşleştirir. Bu işler.

Ama ERP üretim atölyesinde gerçek zamanlı operasyon kararlarını yönlendirmez. Neden?

Birinci sebep: Esneklik. Talebe yönelik üretimde reçeteler sabit değildir. Müşteri değişiklik istediğinde, tasarım hızlı güncellenir. ERP’de bir ürün tanımı saklanır, ama bu tanımlar statiktir, kurulmuş, ağırdır ve değişmesi haftalar alır. Hızlı, sözlü değişiklikleri ERP’ye itmeyi bir hafta alabilir.

İkinci sebep: Kontrol noktaları. Üretim atölyesinde makine seçimi, operasyon sırası, işçi ataması, kalite kontrol noktaları saatlik, bazen dakikalık değişir. ERP bunları iş emri açıldığında kaydeder, ama iş günü içi değişiklikleri yakalamaz. Tasarım döngüsü finansal kapanış dönemlerine yönelik, atölye operasyonuna değil.

Üçüncü sebep: Yapısal sınır. Doğası gereği ERP tüm endüstrilere, tüm ürün tiplerine, tüm iş modellerine uymaya çalışır. Bunun nedeniyle, bu iş için bu saat makinenin fiili saati ve fire verisi gibi çok spesifik atölye kararlarının sistem mimarisinde merkezi bir yeri yoktur.

Peki Ne Yapılmalı?

ERP’yi kapatmayın; finans ve stok için kullanmaya devam edin. Ama üretim atölyesi operasyonları için, gerçek zamanlı kararları yakalamak, iş emri açılışından kapanışına kadar her değişikliği izlemek ve gerçek maliyeti hesaplamak üzere ayrı bir katman gereklidir.

Bu katmana MES (Manufacturing Execution System) denir.

MES’i yarın detaylı olarak inceleyeceğiz.