MES Nedir? Sahada Gerçek Zamanlı Veri
Önceki yazılarımızda gördük ki bilgi kâğıt, Excel, usta hafızası ve WhatsApp’ta dağılıyor. Ardından ERP’nin bu sorunu çözmediğini, çünkü ERP’nin görevi finans ve satınalmanın kaydını tutmak olduğunu anladık. Peki bu boşluğu kim doldurmalı?
Cevap: MES.
MES Nedir?
MES — Manufacturing Execution System — üretim yönetim sistemidir. ERP iş emrini kaydeder, MES ise iş emrinin fabrikada ne zaman açılıp, ne zaman kapatıldığını, arada ne olduğunu izler.
İş emri açılışı ile kapanışı arasında ne olur? Her operasyon başlar, biter. Her operasyon belki bekler, devam eder. Her operasyonun fiili süresi vardır, teorik süresi vardır. Aralarında fark vardır. Bu fark ekstra maliyettir. Fire vardır, standart dışı iskarta. Duruşlar vardır, tezgâh bozulur, elektrik kesintisi olur.
MES tüm bunları izler. Operasyon başladığında: saat kaç? Operasyon bittiyse: saat kaç, ne kadar sürdü? Duruşa girdiyse: neden? Kaç dakika? İşe dönüşü kaydetti mi?
Çoğu zaman usta ya da vardiya sorumlusu sistemi kullanmaz; ya operasyon başlarken bir tuş basarak başlatır, bittiyse durur. Ya da vardiya sonunda tüm işlemleri bir kez girer. İkisinde de kural aynı: sistem anlık veriyi kaydeder, raporlarda gösterir.
Dokümantasyon bir yanında, ama burada önemli olan şudur: MES verisine göre karar veriyoruz. Eğer Operasyon A 20 dakika yerine ortalama 45 dakika sürüyorsa, onun sebebi nedir? Operatör eksik mi, alet harap mı, reçete sıkı mı? MES bunları ayırıcı bilgi vermez, ama 45 dakika sürüyor gerçeğini açık-net kaydeder.
Somut Senaryo: Sipariş 248
Sipariş 248 metal bir kapı paneli. İş emri açıldı. Operasyon sırası:
- Levha kesme (10 dakika teorik)
- Kaynakça işleri (30 dakika teorik)
- Vidalama ve montaj (15 dakika teorik)
- Boyama (20 dakika teorik)
Toplam: 75 dakika.
İş emri 09:00’de açıldı. Teorik olarak 10:15’te kapanması gerekir.
MES olmadan ne olur? Vardiya sorumlusu 17:00’de tüm işlemleri teker teker girer: kesme 09:00 başladı, 09:15 bitti. Kaynakça başlandı ama arızamız mı geldi, operatör nereye gitti, saat 12:00 sonra başlatıldı mı? Kime sorsan farklı cevap verir. Çünkü hafızada.
MES varsa: Operatör kesme başladı diye tuşa basıyor 09:00’de. Bitiş tuşuna basıyor 09:18’de. Sistem kayıt ediyor: kesme 18 dakika sürdü (teorik 10 karşısında 8 dakika fazla). Neden? Levhanın kalitesi mi, çelik türü mü, kesici yıprandı mı?
Bu bilgi raporlara yansıdığında, planlama bunu görüyor. Kesme hep 8 dakika fazla sürüyor, bunu maliyete katmalıyız deniyor. Ya da: Bu ayın kesme süresi normal, ama geçen ay ortalama 15 dakika fazlaydı, bu ay ekipman bakımı yapıldı mı? sorusu sorulabiliyor.
MES olmadan hiç kimse bu rakamlara bakmaz. Çünkü herkes bilir ki rapor cuma akşamı elle girilmiş, hata içeriyor. MES varsa veriye güvenirsin.
Neden Sadece ERP Yetmiyor
ERP bu senariyoda yapabilir mi? Birkaç işlem bloğu ile evet. Operasyon başladığında ve bittiğinde ERP’ye veri girişi yapabilirsin. Ama MES gibi akış sağlayamaz. ERP satış ve muhasebe için tasarlanmıştır, anlık saha takibi için değil.
Ayrıca, ERP’ye her operasyonun başlangıç ve bitişini girmek overkill’dir. MES bu veriyi sahada, aletlerde, insan gücünde ilerlerken kolaylıkla alır. Operatör bir tuşa basıyor, sistem kaydediyor.
Sonuç
MES, talebe yönelik üretimde boşluğu dolduran katmandır. Bilginin dağılması, ERP’nin yetersizliği gibi sorunları teknolojik anlamda temizler. Yapmanız gereken, bu veriye güvenebiliriz niteliğine ulaşmaktır. MES için o birinci adımdır.
Gelecek yazıda MOM’ı inceleyeceğiz: MES’i ve daha da geniş bir koordinasyon sistemi.